II) Akli "Yaratici Güç" Niteligine sokma Konusunda Aydin'in Rolü:

Gerçek "Aydin" için AKIL denen nesne, belli verileri ve örnegin gökten indigi söylenen emirleri, ya da gerçek diye yerlesmis seyleri bellemek ve uygulamak bakimindan degil ve fakat her seyi arastirma ve tartisma ve deneye vurma bakimindan önem tasiyan tek deger sayilmistir. 18ci yüzyil düsünürlerinden Lessing'in su izlemi, aklin fonksiyonu konusunda gerçek aydin'in tutumunu tanimlamaga yeterlidir: "...Sâyet Tanri karsima dikilse ve bir elinde tüm gerçekleri tuttugunu, ve diger elinde de gerçeklere götüren araci bulundurdugunu söyleyerek bana - 'Seç bunlardan birisini-' dese, büyük bir meclûbiyetle ben O'na :-'Ey Tanrim, Sen bana gerçeklere götüren araci ver, diger elinde tuttugun gerçekleri kendine sakla-' derdim" [17] . Lessing'in bu sözleri, Tanri'nin elindeki hazir gerçekleri almaktansa, gerçegi arastirip bulmak ve ortaya koymak isteyen GERÇEK AYDIN'in akilciligini sergiler. Bati dünyâsi'ni bilimsel asamada üstün yapan sey, iste bu akilci davranistir. Tanri'dan geldigi sanilan "Gerçekler" yerine, bilimsel gerçeklere ulastiracak usullere sarilmak sûretiyle Batili aydin, kendi toplumunu karanlik çagdan aydinlik çag'a yöneltebilmistir.