8) al-Idrisî (1100-1166) 12ci yüzyil'in
cografya üstadlarindan sayilan ve yine bu vesile ile üzerinde
duracagimiz bir baska örnektir. Söhreti öylesine
yaygindir ki kendisine, peygamberler kusagindan gelme imis gibi,
al-Serif unvani verilmistir. Italya'da , Palermo kent'inde,
Norman Kirali Roger II 'nin konugu bulundugu siralarda,
dünya cografyasiyle ilgili al-Kitab al-Rucari adli
yapitini hazirlamistir. Ayni konuda ve ayni degerde sayilan diger
bir yapiti vardir ki Kitab al-Mamalik adini tasir ve bu
yapitini Wilhelm I , için hazirlamistir. Her iki
kitabinda da Idrisî, dünya'nin yuvarlak oldugu
görüsünü savunmustur. O dönem itibariyle
böyle bir açiklama, son derece önemli bir bulus
niteligindedir. Bundan dolayidir ki müslümanlar Idrisî
ile gurur duyarlar ve çogu zaman : "Bati
dünaysi karanlik çag'da iken ve dünya'nin düzlügüne
inanirken, Islam dünyasi daha 12ci yüzyilda dünya'nin
yuvarlak oldugunu kesfetmisti, ve Idrisi bu gorüsü savunanlardan
biriydi. Bati bu bilimsel gercegi, Islam bilginlerinden ögrenmistir..."
diyerek caka satarlar; bunu yaparlarlarken de: "Her
türlü ilim Kur'an'da yatar" demekten geri
kalmazlar. Oysa ki Idrisi bu bilgileri Kur'an'dan degil
fakat eski Yunan'in akilci kaynaklarindan, örnegin Ptolemee
'den ögrenmis, ve hatta kendi agziyle degil fakat onun agziyle
belirtiyor görünmüstür. Nitakim söyle
der: "Biz, dünya'nin Prolemee tarafindan tanimlanan
seklini belirtmekle açiklarimiza baslayacagiz... (Uzay'daki
gezegenler konusunda arastirma yapmis olan) ünlü
bilginlerin görüslerinden anlasilmaktadir ki dünya
yuvarlaktir... ve bu yuvarlaklik muntazam degildir..."
[391]. Görülüyor ki Idrisi, bilimsel
kaynak olarak kendisine Kur'an'i seçmis degildir; çünkü
seçmis olsa, dünya'nin yuvarlakligini degil, aksine
düz oldugunu savunmak durumunda kalirdi. Gercekten de Kur'an'da:
"Yer yüzünü hali gibi yaymadik mi?
" (al-Nebe Suresi 6-7), ya da :"Allah yer
yüzünü size döseme, bir yaygi olarak yaratmistir"
(Nur Suresi 19) diye yazilidir. Bu ayet'lere dayanarak
Idrisi' nin cografya ilmi yapmasina elbetteki imkan düsünülemezdi.
Ve eger eski Yunan kaynaklarindan habersiz kalsaydi yukardaki
gibi konusmasi, elbetteki mümkün olmazdi Ancak ne var
ki Idrisi, eski Yunan'in akilci kaynaklarindan edindigi
bilgileri, sanki Kur'an'a dayanarak savunuyormus kanisini yaratmak
istemistir [392]. Bilimsel gerçeklere seriat yolu ile
degil fakat akil yolu ile gidilebilecegini söyleme cesaretini
kendinde bulamamistir.