Övünürken ve kendisini övdürtürken, bilinç altinda yatan günâhkarlik duygularini dile getirmis olur

Önceki sayfalarda belirttigimiz gibi Muhammed, kendi kendine övünmek yaninda, bir de kendisini hem insanlara ve hem Tanri'ya övdürtmekten geri kalmamistir. Bunu yaparken özellikle "ahlâkîlik" ve "faziletlilik" bakimindan "yüce" ve "emsalsiz" bir kimse oldugunu anlatmaga çalismistir. Örnegin Tanri'nin kendisi hakkinda: "(Ey Muhammed!) Süphesiz sen büyük ahlâka sahipsin" (K. 68 Kâlem sûresi, âyet 4) dedigini belirtmekten tutunuz da kendi kendisini "peygamberlerin sonuncusu ve özeti" olarak tanimlamak üzere: "Ben ancak en Yüce ahlâki ve insanlik faziletini tamamlamak için gönderildim" seklinde konusmaya varincaya kadar, her sözüyle "tertemiz" ve "günahsiz" bir insan olarak görünmege çalismistir. Öyle anlasiliyor ki, övünürken, ya da kendisini övdürtürken, günlük yasantilarindaki olumsuzluklarinin bilinç alti itislerinden dogma eziklikleri gidermek istemistir. Çünkü su bir gerçektir ki yasami boyunca, günah islemekten (ve hattâ ahlâk ve fâzilet sahibi hiç bir insanin göze alamayacagi günâhlara yönelmekten) geri kalmamistir. Acimasiz ve hosgörüsüz nitelikteki davranislari sayisizdir: farkli inançtakilere (örnegin müsriklere, ya da Kitaplilara, yâni Yahudi'lere ve Hiristiyan'lara) karsi saldirilara girismesi (45 çete göndermis, 28 savas yapmistir), ganîmetler esirler alip paylasmasi; ogullugu'nun karisina asik olup sahip çikmasi (Zeyneb b. Cahs örneginde oldugu gibi), ya da babasini ve kocasini öldürttügü kadinlari nikahina almasi (Safiye örneginde oldugu gibi), kendisini elestirenlerin kafalarini kestirtmesi, kiskançliklara kapilip eslerini üzüntüye sokmasi (Gerdanlik olayinda Ayse'ye yaptigi gibi) vs... hep bu olumsuz davranislarinin tezahürleridir ki Muhammed'i, bilinç alti suçluluk duygusuna saplanmis olarak, sinirsiz bir sekilde övünmek ve baskalari tarafindan övülmek ihtiyaciyle karsi karsiya birakmis olmalidir. Isledigi günahlarin, bilinç altindan kendisini rahatsiz ettigi muhakkaktir; ancak ne var ki bu rahatsizliktan kurtulmak için günâh islemekten kaçinma yolunu seçecek yerde aksine: "Geçmis ve gelecek zenbim (günâhlarim) magfiret (avf) dilmistir" diyerek günâh islemege devam etmeyi mutluluk bilmistir¹. Mü'min'leri de kendisi için Tanri'dan duâci olmaga zorlamakla, isledigi günahlarinin nasil olsa af edilecegini düsünmüs olmalidir.